«powrót

Koprzywnica: zespół pocysterski

Koprzywnica to miejscowość o bardzo starej metryce. Świadczy o tym choćby nazwa, pochodząca od dawnej wersji słowa pokrzywa. Od 1268 r. miasto lokowane na prawie niemieckim przez księcia Leszka Czarnego. Swój rozwój zawdzięczała w głównej mierze klasztorowi cystersów , którzy osiedli tutaj pod koniec XII w. W XVII i XVIII w. Koprzywnica stanowiła ważny ośrodek handlu i rzemiosła. Upadek nastąpił w okresie rozbiorów, a po powstaniu styczniowym Koprzywnica utraciła prawa miejskie, które odzyskała kilka lat temu.

Klasztor cysterów został ufundowany przez Mikołaja Bogorię w 1183 r. Fundacja była niezwykle bogata i objęła dwa późniejsze miasta: Koprzywnicę i Jasło oraz klucze wsi w sandomierskiem i nad Wisłokiem. Pozwoliło to na szybkie tempo budowy - choć Koprzywnica była ostatnia polską filiacją dla cystersów z Morimondu, to budowę kościoła i klasztoru ukończono wcześniej niż w SulejowieWąchocku.

Kościół klasztorny p.w. NMP i św. Floriana wzniesiony jest na planie krzyża łacińskiego, bazylikowy, z kaplicami na ramionach transeptu. Jedna z kaplic została zabudowana obecną zakrystią, drugą, południową, ze względu na zagrożenie architektoniczne rozebrano.

Od zachodu obecna późnobarokowa fasada dobudowana została w XVIII w. wg projektu księdza Józefa Karsznickiego. Część wschodnia kościoła poświęcona została w  1207 r., a całość ukończona w ciągu drugiego dziesięciolecia XIII w.

Kościół wyróżnia się romańskim detalem architektonicznym. Do najpiękniejszych

należą: portal północny, profilowania cokołu, kostkowy gzyms wieńczący, a we wnętrzu głowice i bazy filarów, profile żeber i zworniki sklepień, w tym w kaplicy północnej transeptu zwornik z przedstawieniem błogosławiącej Ręki Boga i napisem SYMON, być może budowniczego kościoła.

W wystroju i wyposażeniu kościoła spotykamy zabytki różnych stylów. Polichromie wczesnogotyckie w prezbiterium, na ścianie północnej nawy i na południowo-zachodnim filarze z lat ok. 1350-1410.

Renesansowe i barokowe kompozycje na ścianach nawy głównej, renesansowy nagrobek Niedźwickich z 1581 r. w ścianie nawy południowej, piękne ołtarze i stalle z I poł. XVII w. fundowane przez ówczesnego opata klasztoru Zbigniewa Ossolińskiego. Stalle mają malowane na zapleckach sceny z życia zakonu.

Bogactwa sprzętów dopełniają świetne obrazy, zwłaszcza w ołtarzu głównym przedstawiający Wniebowzięcie NMP pędzla Bartłomieja Strobla z 1646 r., oraz św. Bernarda i św. Benedykta w ołtarzach pod chórem.

Klasztor, z którego zachowało się tylko skrzydło wschodnie, usytuowany

był po północnej stronie kościoła i pierwotnie tworzył wraz z kościołem czworobok.

Pierwotnie parterowe skrzydła klasztoru, nadbudowane w XVI i XVII w. otaczały krużganek, z którego ślady oporów do dziś są widoczne na ścianie zachodniej skrzydła wschodniego i na ścianie północnej kościoła. Ciekawy jest także detal nadproży dawnych wejść do armarium, sieni i fraterni oraz wejście i okna do kapitularza.

Na szczególną uwagę zasługuje kapitularz. Jest to kwadratowa sala nakryta sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Żebra sklepień spływają na dwie ustawione pośrodku sali kolumny i przyścienne wsporniki. W kapitularzu urządzane jest lapidarium.

Kres działalności cystersów koprzywnickich położyła kasata klasztoru w 1819 r. Od 1821 r. jest to kościół parafialny.

Do dnia dzisiejszego prowadzone są prace konserwatorskie, prace badawcze w świątyni i na terenie zabudowań poklasztornych.

Ważnym wydarzeniem był powrót utraconych relikwii patrona świątyni św. Floriana. W 1995 r. miało miejsce uroczyste sprowadzenie relikwii z kościoła św. Floriana na krakowskim Kleparzu .

Obok kościoła i klasztoru stoi dawny dom przeora wzniesiony z fundacji opata Zbigniewa Ossolińskiego w latach 1615–1620. Tradycyjnie znany jest pod nazwą dworu opackiego.

Dwór opacki, niezachowany, faktycznie usytuowany był na terenie położonym na zachód od kościoła i głównych budynków klasztornych.

© 2005-2007 Katolicka Agencja Informacyjna. Wszelkie prawa zastrzeżone.