«powrót

krzyż pokutny

Stawiany w średniowieczu przez mordercę na pamiątkę zbrodni oraz na znak pokuty. Do postawienia krzyża na miejscu zabójstwa lub wmurowania go w ścianę świątyni zobowiązywał się sprawca w ramach traktatu pokutnego zawieranego z rodziną ofiary.

Morderca mógł uniknąć więzienia i kary, zawierając z rodziną umowę, w której zobowiązywał się pokryć koszty pogrzebu ofiary, procesu sądowego, łożyć na utrzymanie i wychowanie dzieci zabitego, ponadto opłacić jego rodzinie kwotę pokutną, zamówić msze św. i przekazać kościołowi określoną ilość wosku. Kolejnym punktem traktatu była pielgrzymka do świętego miejsca. Na koniec morderca musiał na miejscu zbrodni wystawić krzyż pokutny lub kapliczkę upamiętniającą tragiczne wydarzenie.

Wedle prawa był to monolit kamienny wykuty z miejscowego surowca. W Polsce najczęściej były to: granit, piaskowiec, zlepieniec, porfir, bazalt, głazy polodowcowe. Krzyże pokutne nie są identyczne. Różnią się budową, kształtem, rytami i wielkością. Ich wysokość waha się od 30 do 250 cm, rozpiętość ramion 30-120 cm, grubość 9-60 cm, zaś waga 80-400 kg. Badacze sklasyfikowali kilkanaście typów i odmian krzyży: łacińskie - regularne, maltańskie, koniczynkowe o zaokrąglonych ramionach, św. Antoniego (w kształcie litery T), greckie, gotyckie, barokowe, podwójne, połączone z kapliczką, krzyże ryte na przypadkowych kamieniach, płytowe, tarczowe, koliste.

Często na krzyżach wyryte są różne znaki lub napisy. Powszechnie uważa się, że chodzi o narzędzia zbrodni. Najczęściej spotykane symbole to: miecz, nóż, kusza, łuk i strzała, rzadziej topór, włócznia, widły, łopata, kielich, halabarda, szabla, nożyce do strzyżenia owiec. Nieliczne krzyże mają wyryte znaki heraldyczne.

W Polsce krzyży i kapliczek pokutnych naliczono ok. 600. Przede wszystkim można je napotkać na Śląsku, zwłaszcza w obszarze lewego dorzecza Odry. Północna granica występowania krzyży sięga po Gubin i Zieloną Górę, wschodnia biegnie po Cieszyn.

Zwyczaj stawiania krzyży pokutnych przetrwał do połowy XVI w.

© 2005-2007 Katolicka Agencja Informacyjna. Wszelkie prawa zastrzeżone.