«powrót

Lublin: archikatedra

Pierwotnie kościół klasztorny jezuitów . Wzniesiona w duchu baroku, według projektu Jana Marii Bernardoniego i Józefa Bricciego, z fundacji Bernarda Maciejowskiego.

Barokowa fasada przebudowana została w 1820 r. z wykorzystaniem form klasycystycznych według projektu Corazziego. Portyk przekształcony w latach 1845-53, odbudowany w latach 1946-51 według projektu Czesława Gawdzika.

Obecnie, od 1998 r., trwa konserwacja dekoracji i wyposażenia katedry.

Parafia katedralna została erygowana w 1832 r. przez bpa Józefa Dzięcielskiego. Przejęła spuściznę po dawnej kolegiacie św. Michała - przedmioty ruchome, dawne zabudowania pojezuickie: świątynię św. Jana, budynki mieszkalne i Wieżę Trynitarską.

Jezuici zostali sprowadzeni do Lublina pod koniec XVI w. Fundatorem ich świątyni i kolegium w 1582r. był Bernard Maciejowski (późniejszy prymas), a darowizny przekazało szereg rodzin ziemiańskich. Dzięki temu mogli prowadzić dobrze funkcjonujące kolegium, bibliotekę, drukarnię, aptekę i od 1675 r. seminarium dla kleru diecezjalnego.

Rozwojowi położyła kres kasata zakonu. Po 1772 r. kościół i kolegium zostały opuszczone, gdy jednak nie można było znaleźć profesorów, którzy prowadziliby szkołę, znów powołano ich na te stanowiska.

W 1781 r. zdecydowano o przekazaniu wszystkich zabudowań pojezuickich Trynitarzom, którzy nie posiadali własnej świątyni. Po II rozbiorze Polski i w okresie Księstwa Warszawskiego, kiedy kościół pojezuicki i budynek kolegium funkcjonowały jako magazyny wojskowe, zabudowania uległy dalszej dewastacji.

W 1805 r. utworzono diecezję lubelską i dawny kościół jezuitów stał się katedrą.

Remont zdewastowanych pomieszczeń sakralnych i mieszkalnych trwał szereg lat, by mogły spełniać nową funkcję.

Przy parafii katedralnej zaczęły działać bractwa: Trójcy Świętej, różańcowe oraz do lat 50. XX w. - stowarzyszenie św. Zyty, gromadzące służbę domową.

Po II wojnie światowej katedra stała się miejscem kultu, a później sanktuarium MB Płaczącej.

9 czerwca 1987r. katedrę nawiedził Jan Paweł II w czasie III pielgrzymki do Polski.

W 1992r. w wyniku reorganizacji struktury administracyjnej Kościoła w Polsce kościół stał się archikatedrą.

W ogólnym zarysie bryła kościoła nie uległa zasadniczym zmianom, mimo kilkakrotnych renowacji. Pożar w 1752 r. po raz pierwszy dokonał wielkiego zniszczenia, świątynia niszczała także na przełomie XVIII/XIX w., kiedy zamieniono ją na magazyn wojskowy. Poważnie zniszczona była na początku II wojny światowej.

Wnętrze utrzymane jest w stylu wczesnobarokowym. Po pożarze w 1752 r. zniszczone sztukaterie zastąpiono freskami, wykonanymi przez Józefa Majera. Pokrywają one całe wnętrze świątyni, zakrystii i skarbca, a przedstawiają sceny biblijne i historię zakonu jezuitów. Polichromię odnowiono w latach 1952-55.

Prezbiterium tworzy harmonijną całość z nawami. Z kościołem połączone są dwie kaplice. Kaplicę Pana Jezusa ufundowała Katarzyna księżna Słucka. Ściany jej wyłożono marmurem kieleckim, strop jest kopułowy, ozdobiony stiukami; gruntownie odnowiona w 1912 r. Ze strony przeciwnej - kaplica Matki Bożej, zwana też „kaplicą poetów” (pierwsza nazwa pochodzi od obrazu w ołtarzu, druga - od tablic pamiątkowych poświęconych S. Klonowicowi i W. Polowi).

Nad przejściem do zakrystii przebitym w l. 1874-78 znajduje się obraz Majera z przedstawieniem Matki Bożej Niepokalanej wydobyty spod wtórnych przemalowań w 1999 r. W prezbiterium ołtarz główny, wczesnobarokowy, z nastawą sięgającą prawie do stropu, wykonany z drzewa sosnowego i pomalowany na kolor szarego marmuru. Ołtarz pochodzi z XVII w., tabernakulum będące imitacją frontonu bazyliki laterańskiej św. Jana - z lat 1874-78. Po obu stronach prezbiterium stalle kanonickie z drzewa sosnowego (1899 r.) Także z końca XIX w. pochodzi ambona. Katedra ma jeszcze 10 innych ołtarzy: po trzy w nawach bocznych, po jednym w kaplicach oraz po jednym na ścianie wschodniej bocznych naw, między kaplicami a nawą główną.

Źródło: www.kuria.lublin.pl oraz „Skarby Lubelszczyzny” pod red. ks. P. Kawałki i zespołu, Lublin 2005

© 2005-2007 Katolicka Agencja Informacyjna. Wszelkie prawa zastrzeżone.