«powrót

Katolicki Uniwersytet Lubelski

Katolicki Uniwersytet Lubelski istnieje od 1918 r. Jego dewizą jest „Deo et Patriae”. Wielkim Kanclerzem uczelni jest urzędujący biskup lubelski.

Rektorami KUL byli m.in. dominikanin o. Jacek Woroniecki ks. prof. Wincenty Granat .

Na uczelni wykładali m.in. prawnicy Cezary Berezowski, Zygmunt Cybichowski, Tadeusz Hilarowicz, humaniści Jan Baudouin de Courtenay i Witold Doroszewski, archeolog Kazimierz Michałowski, papirolog Jerzy Manteuffel, historyk Stanisław Smolka, historyk literatury Wiktor Hahn, architekt Marian Palewicz, a także Jan Parandowski, Irena Sławińska, Stefan Swieżawski, Andrzej Wojtkowski, Czesław Zgorzelski.

Od 1954 r. kierownikiem katedry etyki na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej był ks. Karol Wojtyła.

Po wyborze na papieża na jego cześć powołano na KUL Instytut Jana Pawła II (1982), poświęcony badaniom jego myśli i dzieła. Na dziedzińcu KUL stanął pomnik Jana Pawła II kard. Stefana Wyszyńskiego , Prymasa Tysiąclecia (odsłonięty w 1983 roku). Ojciec Święty otrzymał tytuł doktora honoris causa od wszystkich wydziałów KUL w 1983 r.

Od 2005 r. uniwersytet nosi imię Jana Pawła II.

Doktorami honoris causa uczelni są m.in. August Kard. Hlond, prof. Victor Emil Frankl, prof. Aleksander Gieysztor, dr Karl Dedecius, Czesław Miłosz, prof. Władysław Tatarkiewicz, kard, Joseph Ratzinger.

Komitet organizacyjny uniwersytetu katolickiego powstał w lutym 1918 r. wśród Polonii w Petersburgu z inicjatywy ks. Idziego Radziszewskiego , rektora tamtejszej Akademii Duchownej. Na siedzibę nowej uczelni wybrano Lublin.

W lipcu 1918 r. powołanie uniwersytetu katolickiego zostało zaakceptowane na konferencji biskupów polskich w Warszawie z udziałem nuncjusza apostolskiego Achillesa Rattiego. Pierwszym rektorem został ks. Idzi Radziszewski (1918-1922).

Celem instytucji było prowadzenie badań naukowych w duchu harmonii między nauką i wiarą, kształcenie kadry inteligencji katolickiej oraz podnoszenie narodu na wyższy poziom życia religijnego i intelektualnego.

Początkowo uruchomiono cztery wydziały: Teologiczny, Prawa Kanonicznego (wtedy Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych), Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych oraz Nauk Humanistycznych.

Uniwersytet Lubelski (od 1928 r. „Katolicki”) zdobywał prawa państwowe etapami. Wydziały kościelne uzyskały podstawę prawną na mocy aktu arcybiskupa mohylewskiego Edwarda Roppa, który przelał uprawnienia Akademii Duchownej w Petersburgu, zlikwidowanej po wybuchu rewolucji październikowej, na ich pierwszy rok akademicki (1918/19).

Dalsze uprawnienia dla tych wydziałów znalazły się w akcie erekcyjnym wydanym przez papieża Benedykta XV (1920), co wiązało się z prawem nadawania stopnia licencjatu i doktoratu. Pius XI potwierdzał następnie te uprawnienia (1923, 1926, 1929).

W 1921 r. Uniwersytet uzyskał własny gmach przy Alejach Racławickich, do którego został przeniesiony w styczniu 1922 r. (był to budynek dominikanów obserwantów z XVIII w., zamieniony w XIX w. na zakaźny szpital wojskowy).

W latach 20. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego utworzyło Komisję Egzaminacyjną dla studentów Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych. Po zdaniu egzaminów mogli oni uzyskać dyplomy ukończenia studiów Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

W grudniu 1922 r. powołano Towarzystwo Uniwersytetu Lubelskiego (od 1928 r. zwane Towarzystwem Przyjaciół KUL), którego celem było szerzenie idei wyższych uczelni katolickich i finansowe wspieranie Wszechnicy Lubelskiej.

W 1928 r. Ministerstwo zatwierdziło Statut Uniwersytetu. W 1933 r. KUL, dzięki ustawie sejmowej, uzyskał prawo nadawania stopnia magistra na obu wydziałach świeckich. W tym okresie został też prawie sfinalizowany remont gmachu uniwersyteckiego.

W 1934 r. powstało Towarzystwo Naukowe KUL, które prowadziło serię wydawnictw naukowych i organizowało, od 1935 r., coroczne trzydniowe wykłady dla duchowieństwa z całej Polski.

W 1938 r. utworzono Instytut Wyższej Kultury Religijnej.

Na mocy ustawy sejmowej z 9 kwietnia 1938 r. uniwersytet uzyskał pełne prawa nadawania doktoratów i przeprowadzania habilitacji na wszystkich wydziałach.

Po wkroczeniu do Lublina we wrześniu 1939 r. Niemcy zajęli gmach KUL na szpital wojskowy. Rozpoczęli rabunek i niszczenie dorobku uczelni, zastosowali areszt domowy wobec rektora, masowo aresztowali studentów, wywożąc ich na przymusowe roboty do Niemiec lub do obozów koncentracyjnych. Mimo represji uniwersytet prowadził tajne nauczanie: w Lublinie, Warszawie, Kielcach, Jędrzejowie i Nawarzycach.

Po wojnie KUL oficjalnie wznowił swą działalność 21 sierpnia 1944 r. jako pierwszy uniwersytet w Polsce.

Zgodnie z planem przedwojennym Diecezjalne Seminarium Duchowne w Lublinie zostało połączone z Wydziałem Teologicznym KUL, powołano Wydział Filozofii Chrześcijańskiej, utworzono Studium Zagadnień Społecznych i Gospodarczych Wsi, reaktywowano Towarzystwo Naukowe KUL i Instytut Wyższej Kultury Religijnej.

Na KUL napływała młodzież z całej Polski, którą przyjmowano bez ograniczeń. Znamienną cechą uczelni w l. 1944-1955 było skoncentrowanie wysiłku na pracy dydaktycznej.

Nasilenie szykan ze strony władzy ludowej wobec uczelni nastąpiło w l. 50. i 60., złagodzono je czasowo po tzw. odwilży październikowej w 1956 r. Akcja przeciw Uniwersytetowi była podejmowana mimo oficjalnego porozumienia między Rządem a Episkopatem zawartego w 1950 r., na podstawie którego KUL miał zapewnioną swobodną działalność.

Od lat 50. Ministerstwo zarezerwowało sobie prawo akceptacji kandydatów na stanowisko rektora. Zakazano przyjmowania młodzieży na I rok studiów pedagogicznych, co doprowadziło do likwidacji tego kierunku. Wydziałowi Humanistycznemu odebrano prawo przeprowadzania przewodów doktorskich i habilitacyjnych, często zwlekano z zatwierdzeniem habilitacji nawet kilkanaście lat, blokowano wyjazdy zagraniczne. Zaangażowanie na KUL i jednocześnie w instytucjach państwowych było zakazane. Absolwentom KUL odmawiano zatrudniania w instytucjach państwowych. Ostrej cenzurze były poddane publikacje pracowników naukowych. Uniwersytet był stale inwigilowany przez tajne służby Urzędu Bezpieczeństwa. Wprowadzono zakaz działalności organizacji młodzieżowych.

Po 1956 r. została złagodzona polityka państwa wobec Kościoła katolickiego, a także wobec KUL i choć represje trwały, to możliwości rozwoju uczelni poprawiły się.

Przełomowym okresem była kadencja rektora o. Mieczysława Krąpca OP (1970-1983) przy współpracy prorektora Stefana Sawickiego.

Po wielu staraniach i interwencjach reaktywowano filologię romańską, angielską, germańską, pedagogikę. Przywrócono prawa nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego na Wydziale Nauk Humanistycznych, erygowano Wydział Nauk Społecznych jako część byłego Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych. Przy Wydziale Prawa Kanonicznego utworzono Sekcję Nauk Prawnych, powstał Międzywydziałowy Zakład Badań nad Kulturą Bizantyńsko-Słowiańską, ożywiły się kontakty zagraniczne.

Zorganizowanie własnej drukarni umożliwiło publikację wyników badań pracowników naukowych KUL.

O. rektor Krąpiec uzyskał też pozwolenie na rozbudowę gmachu uniwersyteckiego. W wyniku jego starań wybudowano nowy fronton z aulą, nadbudowano III piętro, zrekonstruowano podpiwniczenia, zainicjowano budowę Kolegium Jana Pawła II.

W latach 80. Wydział Prawa Kanonicznego, po uzyskaniu nowej Sekcji Prawa Świeckiego, został przemianowany na Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Prawnych. Na Wydziale Nauk Humanistycznych powstała Sekcja Filologii Słowiańskiej, powołano Międzywydziałowy Zakład Badań nad Twórczością Cypriana Kamila Norwida. Podjęto budowę wielu ważnych obiektów.

Po zmianie ustroju w związku z galopującą inflacją i recesją gospodarczą KUL znalazł się w krytycznej sytuacji finansowej, a działalność rektora w pierwszych latach skupiała się w dużej mierze na zapewnieniu uczelni środków finansowych. Efektem działań było przyjęcie przez Sejm i Senat RP ustawy o przyznaniu KUL od 1 stycznia 1992 r. dotacji z budżetu państwa na bieżące potrzeby dydaktyczne i stypendia dla studentów według zasad dotyczących uczelni państwowych. Wykluczono jednak dotacje na inwestycje budowlane. Podjęto również starania o zwrot Uniwersytetowi majątku zagrabionego przez władze PRL.

W związku z nowymi przepisami państwowymi o szkolnictwie wyższym, a także papieskimi konstytucjami Sapientia ChristianaEx corde Ecclesiae trzeba było zmodyfikować Statut Uniwersytetu. Jego nowa wersja została zaakceptowana przez Stolicę Apostolską i Ministerstwo Edukacji Narodowej w 1992 r.

W tym czasie na KUL zaczęli przybywać studenci z Litwy, Białorusi, Ukrainy i Słowacji.

W latach 90. na Uniwersytecie powstał Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, utworzono Filię Wydziału Nauk Społecznych KUL w Stalowej Woli, powołano kilkanaście różnych studiów podyplomowych.

Źródło: Grażyna Karolewicz, Rys historyczny uniwersytetu, www.kul.lublin.pl .

© 2005-2007 Katolicka Agencja Informacyjna. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Zobacz także: